Bildiyimiz kimi, 1914-1918-ci illərdə baş vermiş I Dünya müharibəsindən Osmanlı dövləti məğlub ayrılmış, Antanta dövlətləri başda olmaqla hərə bir yandan Osmanlı ərazilərini işğal etmişdi. Bunu görən Osmanlı Milli Məclisi 1919-cu il 23 iyul-7 avqust tarixlərində Ərzurumda konqres keçirdi.
Həmin qurultaya işğalda olan 5 şərq vilayətindən 62 nümayəndə gəlmişdi. Qurultayda verilən qərarlar azadlıq mübarizəsində həlledici oldu. Bu konqresdə 30 oktyabr 1918-ci ildə imzalanan Mudros barışıq müqaviləsindən sonra ilk dəfə milli sərhədlər qeyd edildi. Konqres 1919-cu il 4 -11 sentyabr tarixində keçiləcək Sivas konqresi üçün ön hazırlıq xarakteri daşıyırdı.
4-11 sentyabr arasında keçirilən Sivas konqresində 10 maddəlik qərar qəbul edildi. Bu maddələrin qəbul olunmasının əsas məqsədi Osmanlı dövlətinin parçalanmasının qarşısını almaq idi. 28 yanvar 1920-ci ildə toplanan sonuncu Osmanlı Milli Məclisi “Əhd-i Milli” adlı Bəyannamə qəbul etsə də, həmin Bəyannamə xalqa 17 fevral 1920-ci ildə açıqlanmışdı. Bəyannaməyə əsasən Qərbi Trakya; ONİKİ Adalar; Qars, Ərdahan və Batumi; Hələb və Mosul vilayətləri; Deyr-i Zor sancak və Kipr adası Türkiyə Cumhuriyyətinin Misak-i Milli sərhədlərinə daxil idi. Lakin 20 iyul 1920-ci illərdə Antanta dövlətlərinin təşfiqi ilə Yunan ordusu bir tərəfdən Anadolu, bir tərəfdən də Trakya istiqamətində hücuma keçdi. 24 iyul 1920-ci ildə Trakyanın şərq vilayəti olan Ədirnə yunan ordusu tərəfindən işğal edildi. 10 avqust 1920-ci ildə imzalanan Sevr müqaviləsindən bir neçə gün sonra Yunan höküməti Şərqi və Qərbi Trakya olmaqla ümumi qubernatorluq yaratdı və Yunanıstana birləşdirdi. Daxildə ermənilərin, xaricdə isə Osmanlı düşmənlərinin azğınlığı nə qədər güclənsə də, Mustafa Kamal Paşanın mübarizəyə başçılıq etməsindən sonra hərbi-siyasi vəziyyət tədricən dəyişməyə doğru getdi.
Anadoluda böyük qələbələr qazanan Türkiyə 25 noyabr 1922-ci ildə Ədirnə vilayətinə vali təyin etdi vəTÜRK QOŞUNLARI həmin günü Ədirnəyə girdi. 11 noyabr 1922-ci - 24 iyul 1923-cü il tarixlərində İsveçrənin Lozanna şəhərində keçirilən və 8 ay davam edən konfransdan sonra 15 sentyabr 1923-cü ildə Şərqi Trakya bölgəsi tam azad edildi.
Hələ 1912-ci il may ayının 16-da Rodos və ONİKİ adaları Trablusqarp müharibəsində İtalya tərəfindən işğal edilmişdi ki, həmin bölgələr hal-hazırda Yunanıstanın nəzarətindədir.
13 oktyabr 1921-ci ildə imzalanan Qars müqaviləsinə əsasən Batumi Gürcüstana verilmişdir. Türkiyənin Misak-i Milli sərhədlərinə daxil olan Hələb şəhəri hazırda Suriyanın paytaxtıdır, həmin sərhədlərə daxil olan Deyr-i Zor da Suriya ərazisindədir. Misak-i Milli sərəhədlərinə daxil olan Mosul vilayəti isə 1918-ci ilin 15 noyabr tarixində ingilislər tərəfindən işğal edilmişdir. Hal-hazırda həmin vilayətin bir hissəsi Türkiyə ərazisində, digər hissəsi isə İraq ərazisində 2 şəhərdən ibarət bölgədir. 11 fevral 1959-cu ildə imzalanan Zürih və London müqaviləsi ilə Kipr adası 2 yerə bölünmüşdür.
Dünyanın böyük dövlətləri Türkiyəni dəfələrlə bölmək, tamamilə məhv etmək istəsələr də, buna nail ola bilməmişlər.
Hal-hazırda Türkiyənin 81 şəhəri var. İnanırıq ki, 2030-cu ilə qədər bu şəhərlərin sayı 83 olacaq: 82-ci KƏRKÜK, 83-cü isə MOSUL!!!

Əli Məhərrəmli
(TAQ İB-nin Səbail rayon təşkilatının Gənclər və İdman sahəsi üzrə sədr müavini)